دانستنی های تغذیه کودکان

مواد غذايي عبارتند از:
– كربوهيدرات‌ها: اين تركيبات منبع اصلي كالري مورد نياز بدن انسان هستند.
توصيه متخصصان تغذيه اين است كه بين ۵۰ تا ۶۰ درصد كالري روزانه يك فرد از كربوهيدرات‌ها به ويژه نوع مركب تامين شود.
پروتئين: اين مواد در گوشت، مرغ، ماهي، حبوبات، آجيل، تخم‌مرغ و محصولات لبني يافت مي‌شوند.
پروتئين‌ها براي ساختن و ترميم اكثر بافت‌هاي بدن (مانند عضلات، پوست، اندام‌ها و سيستم ايمني) ضروري هستند. به طور كلي توصيه مي‌شود حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد كالري روزانه يك فرد از پروتئين‌ها تامين شود.
چربي‌ها: اين تركيبات كه ليپيد هم ناميده مي‌شوند، در مقدار مناسب براي سلامت حياتي‌اند. چربي بخشي از غشاء همه سلول‌ها و پوشش اعصاب است كه براي عملكرد رسانايي اعصاب اهميت دارد. توصيه مي‌شود بيش از ۳۵ درصد كالري روزانه در رژيم غذايي كودكان بالاي دو سال، نوجوانان يا بزرگسالان از چربي تامين نشود.
– فيبر: يك ماده غذايي پركننده است كه به حركت غذا در طول دستگاه هاضمه كمك كرده از يبوست جلوگيري مي‌كند. غلات سبوس‌دار، ميوه‌ها و سبزيجات تازه منابع خوبي از فيبر هستند.
آكادمي طب كودكان امريكا (AAP) توصيه مي‌كند مراقبين بهداشتي براي اطمينان از دريافت همه مواد مغذي، ويتامين‌ها و املاح معدني مورد نياز، هرم غذايي را به عنوان يك مرجع در نظر گيرند.
اين هرم غذايي شامل شش پلكان به رنگ‌هاي مختلف است كه هر يك نشانگر يك گروه غذايي خاص شامل دانه‌ها، سبزيجات، ميوه‌ها، محصولات لبني، منابع پروتئيني (مانند گوشت، ماهي، حبوبات، آجيل) و چربي‌ها و روغن‌ها است.
همراهي تغذيه مناسب و ورزش به حفظ سلامت و تناسب بدني كمك مي‌كند. تغذيه ضعيف و بي‌تحركي مي‌توانند مشكلات متعددي شامل چاقي، سوءتغذيه و كم‌خوني فقر آهن را در پي داشته باشند.

هرم غذايي

هرم راهنماي غذايي ارائه شده توسط وزارت كشاورزي امريكا (USDA) يك راهنماي غذايي براي كودكان نوجوانان و بزرگسالان محسوب مي‌شود. اين هرم شامل شش پله به رنگ‌هاي مختلف است. پله‌ها براي تاكيد بر اهميت ورزش كه دست در دست تغذيه به سلامت كمك مي‌كند، در نظر گرفته شده‌اند.
شش گروه غذايي مشخص شده در هرم عبارتند از:
– مواد غذايي دانه‌اي شامل انواع نان، حبوبات، برنج، پاستا و غذاهاي مشابه. غلات سبوس‌دار سرشار از كربوهيدرات‌هاي مركب و ديگر مواد مغذي مهم هستند.
محصولات دانه‌اي تصفيه شده (نان سفيد، برنج سفيد) دريافتي روزانه نبايد زياد باشد. اين محصولات فرآيند شده هستند و بسياري از مواد مغذي آنها از جمله فيبر، حذف شده است.
غلات سبوس‌دار مانند جو، برنج قهوه‌اي، نان گندم سياه بسيار مغذي‌ترند.
سبزيجات: مصرف انواع مختلف سبزيجات تامين‌كننده ويتامين‌ها و املاح معدني متعدد است. سبزيجات منبع بسيار خوبي از فيبر نيز محسوب مي‌شوند.
ضدعفوني و شستشوي مناسب سبزيجات پيش از مصرف ضروري است. اين مواد غذايي مفيد بهتر است به صورت خام يا بخارپز مصرف شوند.
ميوه‌ها: ميوه‌ها منبع مهم ويتامين‌ها به ويژه ويتامين A و C، پتاسيم، كربوهيدرات‌ها و فيبر هستند. مصرف آنها به صورت خام مفيدتر است.
پيش از مصرف ميوه‌ها بايد كاملا شسته شوند. آب ميوه‌ها جايگزين مناسبي براي ميوه محسوب مي‌شود اما تنها در صورتي كه ۱۰۰ درصد خالص و بدون افزودني ديگري باشد. در ضمن آب ميوه محتواي فيبري موجود در خود ميوه را ندارد.
– محصولات لبني: شامل شير و فرآورده‌هاي آن مانند پنير و ماست است. اين مواد غذايي سرشار از كلسيم، پروتئين و ويتامين‌ها به ويژه ويتامين A و D هستند.
– گوشت، ماهي، حبوبات و آجيل: اين مواد منابع اصلي پروتئين‌ها هستند. همچنين تامين‌كننده آهن و ويتامين‌ها به شمار مي‌روند.
چربي‌ها و روغن‌ها: اين مواد غذايي بايد در حد متعادل مصرف شوند. اما براي نوزادان و كودكان اهميت زيادي دارند و تا سن دو سالگي نبايد مصرف آنها محدود شود. گرچه قند، نه چربي و نه روغن است، اغلب جزو اين دو گروه در نظر گرفته مي‌شود زيرا دريافت غذايي قند تصفيه شده نيز مانند اين تركيبات بايد محدود شود.

پيامدها و نشانه‌هاي تغذيه نامناسب

همانطور كه گفته شد تغذيه بد و عدم تحرك مشكلات زيادي را براي سلامت ايجاد مي‌كند كه از آن جمله چاقي، سوءتغذيه و كم خوني فقر آهن را مي‌توان نام برد.
اين دو، احتمال ابتلا به بيماري قلبي، سرطان، سكته مغزي و پوكي استخوان را در بزرگسالي افزايش مي‌دهند.
علايم اوليه آترواسكلروز يا انسداد عروق كه يكي از علل شايع بيماري قلبي است ممكن است در دوران كودكي و نوجواني تشخيص داده شود.
اين بيماري با عادات غذايي بد مرتبط است كه منجر به افزايش سطوح كلسترول در خون مي‌شوند.
متاسفانه به تازگي چاقي در ميان كودكان افزايش يافته و بر تعداد كودكاني كه دچار هايپركلسترولمي (كلسترول بالا در خون) هستند افزوده مي‌شود.
شيوه‌هاي غذايي نامناسب در ايجاد پوسيدگي‌هاي دنداني نيز نقش دارد. عدم دريافت كلسيم كافي به ويژه توسط دختران يكي ديگر از مشكلات تغذيه‌اي است كه خطر ابتلا به بيماري مشكل آفرين پوكي استخوان را افزايش مي‌دهد.
برخي ازدختران و زنان به علت اجتناب از دريافت چربي زياد از خوردن لبنيات پرهيز مي‌كنند در حالي كه مصرف انواع كم چرب اين فرآورده‌ها بدون افزايش چربي كلسيم مورد نياز بدن را تامين مي‌كند.
براي كودكان و نوجواناني كه مقادير كافي كلسيم از طريق غذا دريافت نمي‌كنند مي‌توان مكمل‌هاي آن را تجويز كرد.
– كافئين در بسياري از مواد و نوشيدني‌ها شامل شكلات ،‌ نوشابه‌ها، قهوه و چاي موجود است. اين ماده يك محرك بوده و اثر ديورتيك (افزايش ادرار) دارد كه در صورت مصرف زياد مشكلاتي همچون عصبانيت، ناراحتي معده، سردرد و مشكل در تمركز و خواب را ايجاد مي‌كند. كودكان به ويژه به اين اثرات حساسند.
متخصصان تغذيه توصيه مي‌كنند مصرف اين مواد در كودكان و نوجوانان محدود شوند.

کودکان و آب ميوه

آب ميوه طبيعي مي تواند ۱۰۰ درصد براي کودک مفيد باشد اما فقط اگر به مقدار مناسب مصرف شود. افراط در خوردن آن توسط کودک مي تواند باعث سوء تغذيه، اسهال ، مشکلات گوارشي و پوسيدگي دندان شود.
برخي مادر و پدرها تصور مي کنند آب ميوه مي تواند جايگزين مناسبي براي شير مادر باشد. اما با وجود منابع سرشار ويتامين ث در ميوه و همچنين کلسيم دربرخي از آنها، اشکالات متعددي در مصرف بي رويه وجود دارد.
تحقيقات جديد نشان مي دهد نوزاداني که آب ميوه زياد مي خورند بخاطر مصرف کم شير، دچار سوء تغذيه مي شوند. زيرا در ميوه ها موادي مانند پروتئين، چربي، مواد معدني، فيبر و ويتامينهائي غير از ويتامين ث به مقدار کافي وجود ندارد. در ميوه جات کربوهيدراتها به وفور وجود دارند که مي توانند در نوزاد باعث بروز اسهال، دل درد، و تجمع گاز در شکم وي شوند.
اين تحقيقات همچنين نشان داده که اگر کودکي در طي روز يا شب مکررا از طريق شيشه يا ليوان آب ميوه مي نوشد، قند موجود در ميوه مي تواند باعث پوسيدگي دندانهاي وي گردد.
استفاده از آب ميوه هاي آماده که از فروشگاههاي مختلف خريداري مي شود و مسلما ۱۰۰ درصد طبيعي نيستند براي کودکان نامناسبتر نيز مي باشد. زيرا داراي مواد شيرين کننده و مواد افزودني ديگري است که با تغذيه سالم فرزند شما منافات دارد.
متخصصين موارد زير را در رابطه با مصرف آب ميوه توصيه مي کنند:
به نوزادان زير شش ماه آب ميوه ندهيد.
به نوزادان بالي شش ماه نيز از طريق شيشه و پستانک آب ميوه ندهيد.
قبل از خواب کودک به وي آب ميوه يا نوشيدني هاي شکردار ندهيد.
براي کودکان ۱ تا ۶ ساله مقدار نوشيدن آب ميوه را به ۱۲۰ تا ۱۸۰ گرم در روز محدود کنيد.
به کودکان ۷ تا ۱۸ ساله نيز ۲۴۰ گرم الي ۳۵۰ گرم بيشتر در روز ندهيد.

فرزندانتان را تشويق به خوردن ميوه (بجاي آب ميوه) کنيد زيرا فيبر بيشتري در آن وجود دارد.

babe with vegetables

 

 سه سال اول زندگي، بحراني ترين سال هاي حيات است. علاوه بر اين برنامه هر بار كه كودكي به واحد بهداشت خانواده آورده مي شود بايد توزين شود و وزن او در منحني رشد ثبت گردد، به خصوص اگركودك بيمار باشد.

در هر بار توزين، وزن بايد در برگه نمودار رشد نشانه گذاري شود. با نشانه گذاري وزن كودك در برابر سن او به طور ماهانه، منحني رشدكودك يعني وزن به ازاي سن به دست مي آيد. در برگه پايش رشد، نمودار وزن به ازاي سن رسم خواهد شد و قدكودك در نظر گرفته نمي شود زيرا وزن براي شناخت رشد، وسيله حساس تري است و هرگونه انحراف وزن از وضع طبيعي را به آساني مي توان بامقايسه منحني وزن كودك با منحني استاندارد، شناسائي كرد. كودك ممكن است وزن از دست بدهد ولي از قد او چيزي كم نمي شود.

نمودار رشد وسيله اي است ساده و ارزان براي پايش افزايش وزن و در واقع پايش سلامت كودك در طول زمان است. در اين نمودار رقم وزن روي محور عمودي و معمولا به كيلوگرم مشخص مي شود. معمول بر آن است كه براي تامين دقت بيشتر، فواصل كيلوگرم به اجزاء كوچكتر آن تقسيم مي شود. محور افقي معمولا سن كودك را از تولد تا ۵ سالگي نشان مي دهدكه براي تامين دقت بيشتر، با فواصل يك ماه و تقسيم آن به ۱۵ روزمشخص مي شود. به تجربه ثابت شده است كه در نظر گرفتن جاي وسيع‌تر براي سه سال اول زندگي و متراكم كردن دو سال بعد مفيدتر مي باشد. زيرا هر چه كودك كوچكتر باشد رشد او سريعتر است و حساسيت او به انحراف از الگوي معيار افزايش مي يابد و از اين رو بايد در آن مدت سنجش وزن به دفعات بيشتر صورت گيرد.

كشورهاي مختلف براي كاربرد عادي، انواع متعدد نمودار رشد را به كار مي برند. بعضي نمودارها تنها دو منحني مرجع ولي بعضي ديگر تا پنج منحني مرجع دارند. سازمان جهاني بهداشت در سال هاي اخير كوشش كرده است تا نمودارهاي رشد و منحني هاي مورد استفاده در سراسر جهان را يكسان كند. نمونه اي از نمودار رشد سازمان جهاني بهداشت درشكل شماره ۳ نشان داده شده است. همانگونه كه در اين شكل نشان داده شده است اين نمودارها دومنحني مرجع دارند. منحني بالائي نشان دهنده ميانه وزن (پنجاهمين صدك) پسران (كه كمي بيشتر از ميانه دختران است) و منحني پائيني نشان دهنده سومين صدك دختران (كمي كمتر از سومين صدك پسران) است و به اين ترتيب نمودار سازمان جهاني بهداشت را مي توان براي هر دو جنس به كار برد. فاصله بين دو منحني صدك ۳ و صدك ۹۵ را در شكل شماره ۳ “جاده سلامتي” مي نامند. جاده سلامتي منطقه طبيعي رشد را براي بيشتر جوامع نشان مي دهد. اين منطقه جائي است كه ۹۵% كودكان سالم كه به عنوان مرجع به كار گرفته مي شوند، در آن جاي مي گيرند. هر گاه رشد كودك، عادي باشد منحني رشد او بالاتر از سومين صدك و به موازات “جاده سلامتي” پيش مي رود. جهت منحني رشد بيش از وضعيت نقاط ثبت شده وزن اهميت دارد. افقي شدن يا نزولي شدن منحني رشد كودك نشانه نارسائي رشد است كه خود نخستين نشانه سوء تغذيه پروتئين انرژي مي باشد و ميتواند چند هفته يا چند ماه پيش از نشانه هاي باليني روي دهد. چنين كودكي نياز به مراقبت ويژه دارد. هدف از مراقبت كودك حفظ وزن كودك در بالاي منحني سومين صدك است.